Happy New Year : 01 जानेवारीलाच का साजरा करतात नवं वर्ष? न्यू ईअरचा इतिहास नेमका काय?

 सगळीकडे नवीन वर्षाच्या स्वागताचा उत्साह पाहायला मिळतोय. अनेकजण नवीन वर्षाच्या (Happy New Year) स्वागतासाठी वेगवेगळ्या डेस्टिनेशनला देखील भेट देतात. तर काही मित्र परिवार आणि नातेवाईकांबरोबर घरीच नवीन वर्षाचं स्वागत करतात.

थोडक्यात, काय तर सगळीकडे आनंदाचं वातावरण असतं. पण, हा आनंद साजरा करण्यामागचा नेमका इतिहास काय आहे? नवीन वर्ष साजरा करण्याची सुरुवात नेमकी कशी झाली? या संदर्भात फारच क्वचित लोकांना माहिती आहे. तर, आज या ठिकाणी आम्ही तुम्हाला याच संदर्भात अधिक माहिती सांगणार आहोत.

नवीन वर्षाची सुरुवात कशी झाली?

इ.स.पूर्व 45 पूर्वी रोमन साम्राज्यात कॅलेंडर वापरात होते. रोमचा तत्कालीन राजा नुमा पॉम्पिलस याच्या वेळी, रोमन कॅलेंडरमध्ये 10 महिने, वर्षात 310 दिवस आणि आठवड्यात 8 दिवस होते. काही काळानंतर, नुमाने कॅलेंडरमध्ये बदल केले आणि जानेवारी हा कॅलेंडरचा पहिला महिना मानला. 1582 मध्ये ग्रेगोरियन कॅलेंडर सुरू झाल्यानंतर 1 जानेवारी रोजी नवीन वर्ष साजरे करण्याचा ट्रेंड सुरू झाला.

...म्हणून 1 जानेवारीला नवीन वर्ष साजरे करतात

रोमन शासक ज्युलियस सीझर हा 1 जानेवारी रोजी नवीन वर्ष साजरा करणारा पहिला व्यक्ती होता. नवे कॅलेंडर तयार करण्यासाठी ज्युलियस सीझर यांनी काही खगोलशास्त्रज्ञांची भेट घेतली, त्यानंतर त्यांच्या असे लक्षात आले की पृथ्वी 365 दिवस आणि सहा तासांमध्ये सूर्याला एक फेरी मारतो. त्यामुळे जूलियसने 365 दिवसाचे एक वर्ष असणारे कॅलेंडर तयार केले.

पोप ग्रेगरी यांनी 1582 मध्ये जूलियस सीजरने तयार केलेल्या कॅलेंडरमधील लीप वर्षांची चूक शोधली. त्याकाळचे प्रसिद्ध धर्म गुरू सेंट बीड यांनी सांगितले की, एका वर्षात 365 दिवस, 5 तास आणि 46 सेकंद असतात. त्यानंतर रोमन कॅलेंडरमध्ये काही बदल करण्यात आले. तेव्हापासून नवं वर्ष 1 जानेवारीपासून साजरं केले जाऊ लागलं.

भारतात 'या' दिवसांनाही साजरा केला जातो न्यू ईयर

भारतात 1 जानेवारी बरोबरच अनेक वेगळा न्यू ईअर साजरा केला जातो. वेगवेगळ्या राज्यात वेगवेगळ्या दिवशी नव वर्ष साजरे केले जाते. हवामानानूसार, ऋतूनुसार तसेच लूनार आणि राष्ट्रीय (सौर) कॅलेंडरनुसार भारतात वेगवेगळ्या दिवसांना नववर्ष लोक साजरे करतात. बैसाखीच्या दिवशी भारतातील उत्तर आणि मध्य भागात नववर्ष साजरे केले जाते. तर लूनार कॅलेंडरनुसार, चैत्र महिन्यात आंध्र प्रदेश, तेलंगणा, कर्नाटकात उगादी आणि महाराष्ट्रात गुढी पाडवा हे सण साजरे करून नव वर्षाचे स्वागत केले जाते.

How to join NDA ? (National Defence Academy) तयारी एन.डी.ए ची…!!!

 How to join NDA ?

(National Defence Academy)

तयारी एन.डी.ए ची…!!!     

===========================

(ही माहिती जास्तीत जास्त मराठी विद्यार्थी आणि पालकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी शेअर करा. जेणेकरून महाराष्ट्रातील अधिकाधिक तरुणांना लष्करात अधिकारी होण्याबद्दल माहिती मिळेल.)

         देशासाठी काहीही करण्यासाठी आजची तरुण पिढी तयार आहे. देशाच्या संरक्षणासाठी आणि सन्मानासाठी काहीतरी करुन दाखवण्याची उर्मी या तरुणांमध्ये असते. मग देशाचे संरक्षण करण्याबरोबरच एक अत्युच्च प्रतीची जीवनशैली जगण्याचा सर्वोत्तम पर्याय म्हणजे भारतीय सैन्यदलांत म्हणजेच लष्कर, नौदल किंवा हवाई दलात अधिकारी होणे…!!! आज संपूर्ण भारतातील लाखो तरुण भारतीय सैन्यदलांत अधिकारी होण्याचं स्वप्नं उराशी बाळगून असतात. आणि संपूर्ण देशही सर्व प्रकारच्या आपत्कालीन स्थितीमध्ये आपल्या संरक्षणदलांच्या भरवश्यावर निश्चिंत असतात. मग तो एखादा अतिरेकी हल्ला असो किवां देशाने नुकताच अनुभवलेला चेन्नई सारखा महापूर असो किंवा ढासळलेली कायदा व सुरक्षा स्थिती असो…. कोणत्याही आपत्कालीन स्थितीमध्ये एकदा का लष्कराने तेथील स्थितिचा ताबा घेतला की सर्वसामान्य नागरिकांच्या मनात सुरक्षेची भावना निर्माण होते.

         भारतीय संरक्षण दले देखील वेळोवेळी आपल्या देशातील तरुणांना लष्करी अधिकारी होण्याची संधी देत असतात. आज आपण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर ख्याती प्राप्त संस्था "राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी" म्हणजेच "National Defence Academy (NDA) / एन.डी.ए." च्या पात्रता, निवड प्रक्रिया व निवड झाल्यानंतरचे प्रशिक्षण या बद्दल माहिती पाहणार आहोत. भारतीय लष्कर, नौदल व हवाई दलात अधिकारी होण्याची पूर्व तयारी संरक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीत असलेल्या एन.डी.ए., खडकवासला, पूणे  येथे करवून घेतली जाते. 

पात्रता:

शैक्षणिक पात्रता:

         एन.डी.ए. मध्ये दाखल होतांना उमेदवार १२वी उत्तीर्ण असायला हवा. अर्ज करण्यासाठी विद्यार्थी १२वीत शिकत असावा अथवा १२वी उत्तीर्ण असावा. एन.डी.ए. च्या आर्मी शाखेसाठी उमेदवार १२वी च्या कला, विज्ञान किंवा वाणिज्य शाखेचा असावा. आणि हवाई दल व नौदल शाखेसाठी उमेदवारने १२वी ला गणित व भौतिकशास्त्र (Maths आणि Physics) हे विषय घेतलेले असावे. 

वयोमर्यादा:

         एन.डी.ए मध्ये दाखल होतांना उमेदवारांचे वय - साडे सोळा ते साडे एकोणीस (Sixteen and Half to Nineteen and Half) दरम्यान असावे.

निवड प्रक्रिया:

         एन.डी.ए मध्ये दाखल होण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे केंद्रीय लोकसेवा आयोगा मार्फत घेतली जाणारी प्रवेश परीक्षा व त्यानंतर होणारी सर्व्हिसेस सिलेक्शन बोर्ड (SSB) मुलाखत उत्तीर्ण करणे हा होय.

प्रवेश परीक्षा:

         एन.डी.ए ची प्रवेश परीक्षा वर्षातून दोनदा, एप्रिल व सप्टेंबर महिन्यात घेतली जाते. यासाठी महाराष्ट्रात मुंबई व नागपूर हे दोन केंद्र असतात. या परीक्षेसाठी दोन पेपर्स असतात त्यात पहिला पेपर गणित (३०० गुण) व दुसरा पेपर सामान्य अध्ययनाचा (६०० गुण) असतो. एकूण ९०० गुणांची परीक्षा होते. या दोन्ही पेपर्ससाठी प्रत्येकी अडीच तासांची वेळ असते. संपूर्ण परीक्षा ही बहुपर्यायी स्वरूपाची असते. दोन्ही पेपर्स हे एकाच दिवशी घेतले जातात. गणित या विषयासाठी इ. ११वी व १२वी चा अभ्यासक्रम असतो तर सामान्य अध्ययन या पेपर मध्ये इंग्रजी, फिजिक्स, केमिस्ट्री, इतिहास, भूगोल, बायोलॉजी, भारतीय राज्यघटना व चालू घडामोडी इत्यादी विषय सामाविष्ट असतात. परीक्षा झाल्यानंतर साधारणता तीन महिन्यांनी निकाल जाहीर केला जातो. जे उमेदवार लेखी परीक्षा उत्तीर्ण होतात त्यांना सर्व्हिसेस सिलेक्शन बोर्ड (SSB) मार्फत मुलाखती साठी बोलावले जाते. 

सर्व्हिसेस सिलेक्शन बोर्ड (SSB) मुलाखत:

         भारतीय सैन्यदलांत अधिकारी होऊ इच्छिणार्या सर्व तरुणांना ही मुलाखत उत्तीर्ण होणे अनिवार्य असते. या मुलाखतीचे वैशिष्ट्य म्हणजे ही मुलाखत ५ दिवस चालते. मुलाखत दोन टप्यांत घेतली जाते.

पहिला टप्पा:

         या टप्यास स्क्रिनिंग टेस्ट असेही म्हणतात. यात बुद्धिमत्ता चाचणी, दाखवलेल्या चित्रावरून गोष्ट लिहिणे व त्या चित्रावर गटचर्चा करणे यांचा समावेश असतो. जे उमेदवार पहिल्या टप्यात उत्तीर्ण होतात त्यांनाच दुसर्या टप्यासाठी प्रवेश मिळतो. बाकीचे उमेदवार त्याच वेळी निवड प्रक्रियेतून बाहेर पडतात.

दुसरा टप्पा:

         या टप्यात उमेदवारांच्या मानसशास्त्रीय चाचण्या, ग्रुप टास्क्स (Group  Tasks) व वैयक्तिक मुलाखत यांचा समावेश असतो. मानसशास्त्रीय चाचण्यांमध्ये दिलेल्या चित्रांवरून गोष्ट लिहिणे, दिलेल्या शब्दांवरून वाक्य तयार करणे. दिलेल्या विविध परिस्थितींमधून मार्ग कसा काढणार हे लिहिणे तसेच स्वत:बद्दलचे मत लिहिणे या लेखी चाचण्यांचा समावेश असतो. ग्रुप टास्क्स मध्ये विविध प्रकारच्या सांघिक व वैयक्तिक चाचण्या घेतल्या जातात. यात उमेदवार विविध अडथळे एक संघ म्हणून कसे पार करतात हे पाहिले जाते. तसेच उमेदवार एक संघ नायक म्हणून कश्याप्रकारे काम करतो हे देखील पाहिले जाते. याच बरोबर येथे गट चर्चांचाही समावेश असतो. या सर्व गट चर्चा इंग्रजी मध्ये होतात. वैयक्तिक चाचण्यांमध्ये दिलेल्या विषयांमधील एका विषयावर तीन मिनिटे भाषण करणे, तसेच जमिनीवरचे विविध अडथळे तीन मिनिटात पार करणे अशा चाचण्यांचा समावेश असतो. हवाई दलात वैमानिक होऊ इच्छिणार्या उमेदवारांची Pilot Aptitude Battery Test  (PABT) ही आणखी एक चाचणी होते.

         मुलाखतीच्या शेवटच्या दिवशी म्हणजेच पाचव्या दिवशी निकाल जाहीर केला जातो. जे उमेदवार मुलाखत उत्तीर्ण झाले असतील त्यांची पुढील काही दिवस वैद्यकीय चाचणी घेतली जाते. यानंतर एक अंतिम गुणवत्ता यादी प्रकाशित करून अंतिम निवड झालेल्या उमेदवारांना एन.डी.ए च्या आर्मी, नौदल किंवा हवाई दल या शाखांत आपल्या आवडीनुसार आणि अंतिम गुणवत्ता यादीतील स्थानानुसार प्रवेश दिला जातो.

एन.डी.ए. मधील प्रशिक्षण:

         एन.डी.ए. मधील प्रशिक्षण कालावधी हा बी. एस. सी. तीन तर बी. ई. चार वर्षांचा असतो. येथे विद्यार्थी आपल्या पदवी अभ्यासक्रमाबरोबरच खडतर शारीरिक व मिलिटरीचे प्रशिक्षणही पूर्ण करतात. एन.डी.ए. मधील बी. एस. सी. चा तीन वर्षांचा कालावधी हा सहा टर्म मध्ये विभागलेला असतो तर बी. ई. 8 टर्म मध्ये. 

येथील प्रशिक्षणात ७०% भर अभ्यासावर तर ३०% भर हा शारीरिक प्रशिक्षणावर असतो. येथे प्रवेश मिळालेल्या विद्यार्थ्यांची विविध स्क्वाड्रन्स मधे विभागणी केली जाते. हे स्क्वाड्रन्स हेच पुढील तीन वर्ष या विद्यार्थ्यांचे घर असते. प्रशिक्षणात विद्यार्थ्यांची नियमितपणे परेड, पोहणे, विविध खेळांची तयारी करवून घेतली जाते. या प्रशिक्षणात येथे दाखल झालेल्या सर्व विद्यार्थ्यांचे एका १२वी पास विद्यार्थ्यामधून भविष्यातील लष्करी अधिकार्यामधे रुपांतर केले जाते. एन.डी.ए. चे तीन / चार वर्षांचे प्रशिक्षण यशस्वीरित्या पूर्ण केलेले कॅडेट्स आणखी एक वर्षाचे प्रशिक्षण पूर्ण झाले की आर्मी, नौदल किंवा हवाई दलात अधिकारी होतात. एन.डी.ए. च्या माजी विद्यार्थ्यांनी पुढे जाऊन अधिकारी पदावर काम करत असतांना नेहमीच आपल्या देशाची व त्यांना घडविलेल्या प्रशिक्षण संस्थेची मान आणि शान उंचावली आहे. या संस्थेने आजवर देशाला दिलेल्या हजारो दर्जेदार अधिकार्यांपैकी अनेक अधिकार्यांना त्यांनी दाखविलेल्या अतुलनीय शौर्या बद्दल विविध शौर्य पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले आहे. भारताचे पहिले अंतराळवीर स्क्वाड्रन्स लीडर राकेश शर्मा (अशोक चक्र) हे देखील एन.डी.ए. च्या ३५व्या तुकडीचे विद्यार्थी होते. १२वी नंतर करिअर करण्यासाठी एन.डी.ए. हा सर्वोत्तम पर्याय आहे.  

सैन्यदलांत अधिकारी होण्याचे फायदे:

         एक सैन्य अधिकारी म्हणून काम करत असतांना तरुणांना विविधतेने नटलेला आपला संपूर्ण देश पहाण्याची तसेच कामानिमित्त विदेशात जाण्याचीही संधी मिळते. सर्व प्रकारचे साहसी खेळ उदा. पैरा जंपींग, रिव्हर राफ्टींग, स्कुबा डायव्हिंग, रोप क्लायंबींग, ट्रेकिंग, बर्फावरील स्किईंग तसेच रायफल शुटींग, हॉर्स रायडींग, गोल्फ, पोलो, हॉकी, फुटबॉल व इतर सर्व खेळ खेळण्याची संधी मिळते. 

सातव्या वेतन आयोगा नुसार दरमहा पगारा व्यतिरिक्त इतर भत्ते, रहाण्यासाठी क्वार्टर्स, सी.एस.डी. कॅन्टिनची सुविधा, पेन्शन तसेच वर्षात भरपूर रजा, अभ्यासासाठी पगारी रजा, देश पातळीवर नावाजलेल्या मैनेजमेंट कॉलेज मध्ये उच्च शिक्षण घेण्यासाठी राखीव जागा इ. सुविधा मिळतात. येथील अधिकार्यांना जगातील नवीन तंत्रज्ञान हाताळण्याची संधी मिळते. अतिप्रगत बंदुका, नौदलातील  लढाऊ जहाजे, पाणबुडी तसेच हेलीकॉप्टर व ध्वनिपेक्षाही वेगाने उडणारे लढाऊ विमाने चालविण्याची संधी मिळते. सर्वात महत्वाचे म्हणजे येथे काम करण्याचे समाधान मिळते.

अर्ज कधी करावे:

         जून मध्ये १२वी ला प्रवेश घेणारे तसेच १२वी उत्तीर्ण होणारे विद्यार्थी जून महिन्यात एन.डी.ए. च्या प्रवेश परीक्षेसाठी ऑनलाइन अर्ज करू शकतात. त्यांची एन.डी.ए. प्रवेशासाठी परीक्षा दि. सप्टेंबर मध्ये घेण्यात येईल. या विद्यार्थ्यांनी आपली ११वीची किंवा १२वी ची परीक्षा झाल्यानंतर लगेच मे महिन्यापासून एन.डी.ए. च्या प्रवेश परीक्षेची आणि मुलाखतीची अंतिम तयारी सुरु करायला हवी. यंदा १२वीला शिकत असलेल्या ज्या विद्यार्थ्यांनी एन.डी.ए. साठी अर्ज केला आहे त्यांची प्रवेश परीक्षा एप्रिल मध्ये घेण्यात येइल. या विद्याथ्यांना १२वी ची परीक्षा झाल्यानंतर जो वेळ मिळेल त्याचा उपयोग त्यांनी एन.डी.ए. च्या तयारीसाठी करावा.  

शालेय विद्यार्थ्यांसाठी:

         सध्या शालेय शिक्षण घेत असलेले विद्यार्थी पुढील मार्गांनी एन.डी.ए. मध्ये दाखल होऊ शकतात.

एन.डी.ए प्रवेश परीक्षा व मुलाखतीची तयारी करवून घेण्यासाठी शासनाने विविध संस्थांची स्थापना केलेली आहे. या काही दर्जेदार शिक्षण देणार्या सर्वोत्तम संस्थापैकी काही संस्थांची थोडक्यात माहिती:

 

१. सैनिक स्कूल, सातारा: ५वी व ८वी च्या विद्यार्थांसाठी:

        येथे विद्यार्थ्यांना इ. ६वी व ९वी साठी प्रवेश देण्यात येतो. येथे विद्यार्थी १२वी पर्यंत शिक्षण घेतात. येथे १२वी च्या अभ्यासाबरोबरच एन.डी.ए. प्रवेश परीक्षा व मुलाखतीची तयारी करवून घेतली जाते. येथील प्रवेशासाठी प्रवेश परीक्षा दरवर्षी जानेवारी महिन्यात घेण्यात येते. अर्ज करण्यासाठी इ. ५वी व ८वी मध्ये शिकत असलेले विद्यार्थी पात्र असतात. अधिक माहिती www.sainiksatara.org या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे. 

२. राष्ट्रीय इंडीयन मिलिटरी कॉलेज (RIMC), डेहराडून: ६वी व ७वी च्या विद्यार्थांसाठी:

         येथे विद्यार्थ्यांना इ. ८वी साठी प्रवेश देण्यात येतो. येथे विद्यार्थी १२वी पर्यंत शिक्षण घेतात. येथे १२वी च्या अभ्यासाबरोबरच एन.डी.ए. प्रवेश परीक्षा व मुलाखतीची तयारी करवून घेतली जाते. अर्ज करण्यासाठी इ. ६वी व ७वी मध्ये शिकत असलेले विद्यार्थी पात्र असतात. येथील प्रवेशासाठी प्रवेश परीक्षा वर्षातून दोन वेळेस, जून व डिसेंबर महिन्यात घेतली जाते. अधिक माहिती www.rimc.gov.in या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.

३. सर्व्हिसेस प्रिपरेटरी इंस्टिट्यूट (SPI), औरंगाबाद: १०वी च्या विद्यार्थ्यांसाठी:

         या संस्थेची स्थापना महाराष्ट्र शासनाने केवळ महाराष्ट्रीयन मुलांसाठी केली गेलेली आहे. येथे विद्यार्थ्यांना इ. ११वी साठी प्रवेश देण्यात येतो. येथे विद्यार्थी १२वी पर्यंत शिक्षण घेतात. येथे ११वी व १२वी च्या अभ्यासाबरोबरच एन.डी.ए. प्रवेश परीक्षा व मुलाखतीची तयारी करवून घेतली जाते. आजवर या संस्थेने देशाला ४०० पेक्षा अधिक सैन्याधिकारी दिले आहेत. या संस्थेसाठी १०वीत शिकत असलेल्या मुलांकडून (पुरुष उमेदवार) अर्ज मागविण्यात येत आहेत. अर्ज करण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी दि. २८ फेब्रुवारी पर्यंत आपले अर्ज संस्थेमध्ये पाठवावे. प्रवेश अर्ज व परीक्षा फी भरण्यासाठीचे बँकेचे चलन www.spiaurangabad.com या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहेत. येथील प्रवेशासाठी प्रवेश परीक्षा व मुलाखत एप्रिल व मे मध्ये घेण्यात येईल. 

         अनेक पालकांची आपल्या पाल्याला एन.डी.ए. मध्ये पाठविण्याची इच्छा असते. परंतु योग्य मार्ग माहीत  नसल्यामुळे त्यांचे पाल्य एन.डी.ए. प्रवेशास मुकतात. बर्याच पालकांचा असा गैरसमज असतो की एन.डी.ए ला जाण्यासाठी घोडसवारी, रायफल शुटींग जमणे किंवा जिमला जाणे आवशक आहे. परंतु वरील माहिती वरून आपल्या लक्षात येईल की एन.डी.ए. च्या लेखी परीक्षेसाठी ११वी व १२वी च्या अभ्यासाला अनन्यसाधारण महत्व आहे. तसेच मुलाखत उत्तीर्ण करण्यासाठी इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व मिळवून एखादा सांघिक खेळ खेळून आपले नेतृत्व गुण विकसित करणे आवश्यक आहे. विद्यार्थ्यांनी रोज थोडावेळ मैदानात जाऊन व्यायाम केला किंवा नियमितपणे मैदानात एखादा सांघिक खेळ खेळला तरीही असे विद्यार्थी एन.डी.ए. निवडी मधील सर्व शारीरिक चाचण्या पूर्ण करू शकतात. एक गोष्ट मुद्दाम नमूद करावीशी वाटते की एन.डी.ए. ला निवड झालेले बरेचशे विद्यार्थी हे सर्वसाधारण कुटुंबातील तसेच कोणत्याही प्रकारची लष्करी पार्श्वभूमी नसलेली असतात. एन.डी.ए. मध्ये फक्त लष्करी अधिकार्यांचेच मुले सिलेक्ट होतात हा देखील एक गैरसमज अथवा न्यूनगंड आहे. गुगल वर थोडा शोध घेतला की लक्षात येईल की एका सर्वसाधारण रिक्षा चालकाचा मुलगा, शेतकर्याचा मुलगा, प्राथमिक शिक्षकाचा मुलगा, पोलिस हवालदाराचा मुलगा असे बिगर लष्करी पार्श्वभूमी असलेले असंख्य मुले एन.डी.ए. मध्ये दाखल होऊन आज लष्करात अधिकारी पदाच्या मोठ्या हुद्यावर आहेत. तेव्हा विद्यार्थी मित्रांनो, निर्णय घ्या, एन.डी.ए. ला जाण्याचे आपले ध्येय्य निश्चित करा आणि लागा तयारीला....👍👌💐💐

अध्ययन अध्यापनात उपयोगी पडणारे काही YouTube चॅनेल्स

 अध्ययन अध्यापनात उपयोगी पडणारे काही YouTube चॅनेल्स 🤗👇🏻

➖➖➖➖➖➖➖➖

👉 Digital Sakshar

https://youtube.com/@DigitalSakshar?si=U5LZcgd23g0FZXp8

👉 Home Revise

https://youtube.com/@homerevise1?si=4uSnRNi7-PBQ-TQ2

👉 SundaramEclass

https://youtube.com/@sundaramEclass?si=IHTZB2sVY9SwFNDP

👉 LifeAda

https://youtube.com/@LifeAda?si=TwWbOFrf7bbAZ7KR

👉 Mazi Shala MKCL

https://youtube.com/@MKCLMaziShala?feature=shared

👉 Arvind Gupta Toys

https://youtube.com/@arvindguptatoys?si=8QRQS0KQ8hRLtTFn

👉 TEACHER PAGES

https://youtube.com/@TeacherPages?si=NfMzFIqPQnbhPVsc

🙏🏻 Thank You

➖shrikant.halle

अध्ययन अध्यापनात उपयोगी पडणारे काही Apps

 अध्ययन अध्यापनात उपयोगी पडणारे काही Apps

 🤗👇🏻

➖➖➖➖➖➖➖

👉 Marathi English Dictionary

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.dictionary.mr

👉 Google Lens

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.ar.lens

👉 Read Along by Google

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.seekh

👉 EnglishBolo

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.englishbolo.android

👉 Draw Easy : Trace to Sketch

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kraph.draweasy

👉 NoteCam Lite : GPS

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.derekr.NoteCam

🙏🏻 Thank You

➖shrikant.halle

गणित विषय अध्ययन अध्यापनात मदत करणारे दर्जेदार वेबसाईट व YouTube चॅनेल

गणित विषय अध्ययन अध्यापनात मदत करणारे दर्जेदार वेबसाईट व YouTube चॅनेल

➖🙏🏻👇🏻

👉 Web Site

http://www.thefreemath.org/2327233923672340236623302375-234323372375.html

👉 Prajakta Mahajan

https://youtube.com/@thefreemath?feature=shared

👉 गणित स्वाध्याय PDF

http://www.thefreemath.org/236023812357236623432381235123662351.html

🙏🏻

A To Z इंग्लिश डिक्शनरी

 A To Z इंग्लिश डिक्शनरी

My First English Marathi Dictionary

माझा पहिला मराठी-इंग्लिश शब्दकोश

Drive Link 👍👇🏻

https://drive.google.com/drive/folders/1E1-xpUm2Ni7Cm3kXQfGDXk0UyKVdy1Xh

👆🏻🙏🏻

CBI, CID, NIA आणि IB म्हणजे काय ? या विभागांचे काम कोणते ?

CBI, CID, NIA आणि  IB म्हणजे काय ? या विभागांचे काम कोणते ?

एखादे मोठे प्रकरण घडले की आपल्या कानावर हमखास सीबीआय, सीआयडी असे शब्द कानावर पडू लागतात. गुन्हा घडल्यानंतर 'या विभागांना चौकशी करू द्या' अशी मागणी केली जाते. पण हे विभाग नेमके आहेत काय त्यांच्याकडे कोणकोणत्या जबाबदाऱ्या असतात याबद्दल बहुतेकांना माहीत नसते. आज या सर्व विभागांबद्दल जाणून घ्या...

CBI (केंद्रीय अन्वेषण विभाग)

केंद्रीय अन्वेषण विभाग (Central Bureau of Investigation (CBI) ही भारत सरकारची विशेष पोलिस आस्थापना आहे. 

▪️गुन्हे अन्वेषण विभाग गुप्तहेर खाते आहे. CBI ची  स्थापना १ एप्रिल १९६३ रोजी झाली. 

▪️लाचलुचपत प्रतिबंध या विषयासंबंधी नेमलेल्या संथानम समितीने (1963) केंद्रीय अन्वेषण विभागाच्या स्थापनेची शिफारस केली होती. 

▪️देशपातळीवरील हत्या, भ्रष्टाचार यांसारख्या गंभीर गुन्ह्यांची चौकशी सीबीआय करते.

▪️गंभीर गुन्ह्यांमध्ये सुप्रीम कोर्ट, हायकोर्ट किंवा केंद्र सरकारकडून चौकशीचा आदेश दिला जातो.

▪️ही विशेष पोलिस आस्थापना ते मुळात आर्थिक गुन्ह्यांची चौकशी करतात.

▪️पण राज्य किंवा उच्च न्यायालय / सुप्रीम कोर्टाने शिफारस केल्यास विशेष प्रकरणांमध्ये ते इतर प्रकारच्या गुन्ह्यांचा तपास करू शकतात.

-----------------------------------------------------------

CID (गुन्हे अन्वेषण विभाग)

▪️गुन्हे अन्वेषण विभाग (Crime Investigation Department (CID) ची स्थापना ब्रिटिश सरकारने 1902 मध्ये केली होती.

▪️फिंगर प्रिंट ब्युरो, गुन्हे शाखा, अँटी नार्कोटिक्स सेल, मानव तस्करीविरोधी विभाग या विभागास चौकशीचा अधिकार असतो.

▪️CID चे प्राथमिक काम गंभीर गुन्हे, दंगली, खोटेपणा इत्यादींचा तपास करते. 

▪️सीआयडीचे प्रमुख हे अतिरिक्त संचालक पदाचे पोलीस अधिकारी असतात.

▪️हे राज्य पोलिसांना मौल्यवान बुद्धिमत्ता उपलब्ध करून देतात.

▪️CID हा विभाग राज्य विभागावर कार्यरत असतो. 

▪️CID ला राज्य सरकार किंवा हायकोर्ट चौकशीचा आदेश देऊ शकते.

----------------------------------------------------

NIA (राष्ट्रीय अन्वेषण एजन्सी)

▪️राष्ट्रीय अन्वेषण एजन्सी एजन्सी 31 डिसेंबर 2008 रोजी अस्तित्वात आली.

▪️हे केंद्रीय काउंटर टेररिझम लॉ एन्फोर्समेंट एजन्सी म्हणून काम करते.

▪️एनआयएला बनावट नोटांसंबंधीत गुन्ह्यांच्या तपासाचेही अधिकार देण्यात आले आहेत.

▪️NIA दहशतवाद संबंधी गुन्ह्यांचा छडा लावते आणि त्यासाठी काम करते. 

▪️हत्यारांची निर्मिती आणि त्यांच्या विक्री संबंधित होणाऱ्या गुन्ह्यांचा तपासही आता एनआयएला करता येतो.

IB (इंटॅलिजन्स ब्युरो)

▪️1885 मध्ये जगातील सर्वात जुनी गुप्तहेर संस्था अस्तित्त्वात आली. 

▪️1947 मध्ये हे केंद्रीय बुद्धिमत्ता ब्युरो म्हणून पुन्हा सुरू करण्यात आले. 

▪️दहशतवाद, गुन्हेगारी, सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांविषयीची पार्श्वभूमी माहिती ही संस्था देते.

▪️भारतीय गुप्तहेर विभागही कार्यरत ठेवते.  

▪️मुत्सद्दी शपथ घेण्यापूर्वी ते सर्व प्रकारच्या गुप्तचर माहितीचा मुख्य स्त्रोत आहेत.

----------------////-------------

शिक्षण : 1ली ते 10 वी

आपली मुले इयत्ता पहिली ते दहावी पर्यंत या वर्गात शिकत असतील तर ही लिंक खूप उपयोगी आहे . 

अगदी साधी व सोपी पध्दतीने यात दिले आहे 

👏👏👏👏👏

edu.vopa.in या निळया अक्षरावर क्लिक करा.

 वर्ग ,विषय ,व धडा निवडा,.

 डायरेक्ट त्या धड्याचा व्हिडिओ  सुरू होईल .

Income Tax फॉर्म -16, जाणून घ्या त्यासंदर्भातील सर्व गोष्टी

नोकरी करणार्‍यांसाठी फॉर्म -16 खूप महत्वाचा आहे. म्हणूनच त्याची आतुरतेने वाट पाहिली जाते. फॉर्म 16 आयकर विवरणपत्र भरण्यास मदत करते. तसेच हा उत्पन्नाचा पुरावा म्हणून वापरला जातो.

फॉर्म -16 बद्दल जाणून घ्या

1. हा फॉर्म कंपन्या त्यांच्या कर्मचार्‍यांना देतात. ते कर्मचार्‍यांच्या पगारामधून वजा केलेले टीडीएस प्रमाणित करते. तसेच हे देखील दर्शविते की संस्थेने आपला कर (टीडीएस) कमी करुन आयकर विभागाच्या खात्यात जमा केला आहे.

2. या फॉर्मचे दोन भाग आहेत. भाग ए आणि भाग बी. भाग ए मध्ये संस्थेचा टीएएन, त्यांचा व कर्मचार्‍यांचा पॅन, पत्ता, मूल्यांकन वर्ष (एई), नोकरीचा कालावधी व सरकारला सादर केलेला टीडीएस यांचे संक्षिप्त वर्णन असते.

3. फॉर्म 16 च्या भाग बी मध्ये पगाराचे ब्रेक-अप, क्लेम कपात, संपूर्ण करपात्र उत्पन्न आणि पगारामधून वजा केलेल्या करांचा तपशील असतो.

4. संस्थेसाठी फॉर्म 16 देणे आवश्यक आहे. याशिवाय वर्षाच्या मध्यात नोकरी बदलली तरी कंपनीला फॉर्म 16 जारी करावा लागतो.

5. फॉर्म 16 आयकर विवरणपत्र भरण्यास मदत करते. त्याचा उपयोग उत्पन्नाचा पुरावा म्हणून केला जातो.

                                ___///___

वीज कशी तयार होते?

वीजप्रपात : वादळी ढगांतून उत्सर्जित होणारी प्रकाशज्योत

वीज कशी तयार होते? वीज कोसळण्याच्या घटना मान्सूनपूर्वीच का घडतात व त्याचे परिणाम काय आहेत?

समुद्रातील चक्रीवादळामुळे आकाशात मोठ्या प्रमाणात ढग तयार होतात व ते जास्तीत जास्त उंचीवर जातात. साधारणपणे समुद्रसपाटीपासून १० किलोमीटरपेक्षा जास्त उंचीपर्यंत तयार होणाऱ्या या ढगांना 'कम्युलोनिम्बस ढग' असे म्हणतात. ते वातावरणात वीज निर्मिती करण्यासाठी जबाबदार असतात. पृथ्वीच्या वातावरणातील उंच व काळे पावसाचे ढग म्हणजेच 'कम्युलोनिम्बस ढग' हेच वीजप्रपात निर्मितीचे मुख्य स्रोत असतात. असे ढग उष्ण व समशितोष्ण कटिबंधात जास्त, तर ध्रुवीय प्रदेशात कमी आढळतात. भारताच्या दक्षिणेत पावसाळ्यापूर्वी, तर उत्तरेत पावसाळ्यात वीज व वादळे खूप होतात.
प्रामुख्याने तीन प्रकारे वीजनिर्मिती होते.
१) विद्युत मेघाच्या आतल्या आत (इंट्रा-क्लाऊड),
२) एका विद्युत मेघाचे दुसºया विद्युत मेघाशी (इंटर क्लाऊड) व
३) विद्युत मेघ व जमीन (क्लाऊड टू ग्राऊंड).तिसरा प्रकार तीव्र व नुकसानकारक आहे.

वीज म्हणजे काही किलोमीटर लांबीचा प्रचंड भाराचा विद्युतप्रवाह होय. विजेमध्ये सर्वोच्च विद्युतशक्ती व उच्चदाब असतो. हा सुमारे १० कोटी व्हॅट प्रतिमीटर प्रभावित असतो, तर तापमान सुमारे ३०,००० सेंटिग्रेडपर्यंत असते. हे तापमान सूर्याच्या पृष्ठभागाच्या तापमानापेक्षा सहापटीने जास्त असते. वीजप्रवाह उत्सर्जित होण्याची मर्यादा कधी कधी १००० पेक्षा जास्त किलो अ‍ॅम्पिअरपर्यंत पोहोचू शकते. साधारणत: ती ४० किलो अ‍ॅम्पिअर असते. यावरून वीज म्हणजे वादळी ढगांतून वादळासोबत उत्सर्जित होणारी मोठी प्रकाशमान विद्युत शक्ती आहे, अशी व्याख्या करता येईल.

इलेक्ट्रिक उपकरण विद्युत प्रवाहाच्या साहाय्याने कार्यान्वित असते व विद्युत प्रवाह धन व ऋण भारामुळे होतो. याप्रमाणेच वातावरणात विद्युत प्रवाह असतो व पृथ्वीला ऋणभारीत म्हणून गणले जाते, तर उंच आकाशात तयार झालेल्या ढगांत धनभार तयार होतात. वातावरणातील धनभारीत प्रवाह ऋणभारीत जमिनीकडे खेचतो, यालाच 'वीज' असे संबोधतो. कोणत्या वेळेला कोणत्या ढगातून हा प्रवाह जमिनीकडे कुठे येतो हे अनिश्चित. स्कॉटिश भौतिक वैज्ञानिक सी.टी.आर. विल्सन यांनी वातावरणातील विद्युत प्रवाहाचे विश्लेषण त्यांनी केलेल्या प्रयोगांच्या निरीक्षणातून केले होते व त्यांना याबद्दल १९२७ ला 'नोबेल'ने सन्मानित केले होते. अलीकडे भारतातसुद्धा वीजप्रपात व परिणाम यावर संशोधन सुरू आहे. यात आयएमडीच्या त्यागी यांचा सिंहाचा वाटा आहे. पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील भारतीय उष्णदेशीय मौसम विज्ञान संस्था (आयआयटीएम) पुण्याचे वैज्ञानिक डॉ. एस. डी. पवार व व्ही. गोपालकृष्णन यांचे संशोधन वाखाणण्यासारखे आहे.
आयआयटीएमतर्फे भारतात अनेक ठिकाणी वीजप्रपात शोधक यंत्रं बसविली आहेत. दोनशे कि.मी. परिघातील वीज मोजण्याची क्षमता एका यंत्रात आहे. वीज होण्याआधी एक तास आधी धोक्याची सूचना मिळावी म्हणून 'दामिनी' हे मोबाईल अ‍ॅप्ल विकसित केले आहे. जगात वीजप्रपात मोजण्याची यंत्रे बसविली आहेत. जमिनीवरून वीजप्रपात मोजण्याच्या नेटवर्कसोबत आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकच्या माध्यमातून थॉर प्रयोग केला आहे. यावरून वीजप्रपात व त्यामागील विज्ञान संशोधन जगाची प्राथमिकता बनली आहे.
जगाचा विचार केल्यास प्रतिसेकंद ५० ते १०० वेळा वीज कोसळते. त्यामुळे दरवर्षी २०,०००पेक्षा जास्त लोक बाधित होतात, तर कित्येक मृत्युमुखी पडतात. भारतात वीज कोसण्यामुळे जास्तीत जास्त लोक मृत्यू पावतात. विशेषत: महाराष्ट्रात याचे प्रमाण ८६ टक्के आहे. केवळ महाराष्ट्राचा विचार केल्यास मराठवाडा व विदर्भात याचे प्रमाण जास्त आहे. एका अहवालानुसार, भारतामध्ये जास्त पावसामुळे २४ टक्के, उष्णतेमुळे २० टक्के, तर अतिथंडीमुळे १५ टक्के लोक मृत्युमुखी पडले आहेत. फक्त वीजप्रपातामुळे ४० टक्के लोकांना प्राण गमवावे लागले.

                               ///-●-///

जाणून घ्या: ‘रेपो रेट आणि ‘रिव्हर्स रेपो रेट’ म्हणजे काय❓

🔘

जाणून घ्या: ‘रेपो रेट आणि ‘रिव्हर्स रेपो रेट’ म्हणजे काय❓

🔝
रेपो रेट कमी झाल्यास सामान्यांना दिलासा मिळाला असं म्हटलं जातं
रिझव्‍‌र्ह बँकेच्या धोरणांसंदर्भात बोलताना अनेकदा तुम्ही रेपो रेट, रिव्हर्स रेपो रेट, सीआरआर यासारखे शब्द ऐकले असतील. मात्र तुमच्यापैकी अनेकांना या शब्दांचे अर्थ ठाऊक नसतील. याच अनेकदा बातम्यांमध्ये दिसणाऱ्या आणि ब्रेकिंग न्यूजमध्ये झळणाऱ्या शब्दांचे अर्थ आपण या लेखामधून जाणून घेणार आहोत.

सुरुवातीलाच अगदी सोप्या शब्दात आणि एका ओळीत रेपो रेटची व्याख्या सांगाची झाल्यास, ज्या व्याजदरानं रिझर्व्ह बॅंक बॅंकांना अल्पमुदतीचा वित्तपुरवठा करते त्याला रेपो रेट असे म्हणतात. त्याचप्रमाणे बॅंकांना रिझर्व्ह बॅंकेकडे ठेवी ठेवल्यावर जो व्याजदर मिळतो त्याला रिव्हर्स रेपो रेट असे म्हणतात.

◼ रेपो रेट  👇🏻
देशातील प्रमुख बँक असणारी रिझर्व्ह बँक इतर बँकांना अल्पमुदतीचा वित्तपुरवठा करताना जो व्याजदर आकारते त्याला रेपो रेट म्हणतात. बँका याच पैशांमधून ग्राहकांना कर्ज देतात. त्यामुळे रेपो रेट कमी झाल्याने बँकांच्या माध्यमातून ग्राहकांना मिळणारी कर्ज कमी व्याजदरावर उपलब्ध होतात. याचा थेट फायदा गृहकर्ज, वाहनकर्जाबरोबरच इतर खासगी कर्ज घेणाऱ्यांना होतो.

◼ रिव्हर्स रेपो रेट 👇🏻
नवावरुनच अंदाज येतो त्याप्रमाणे हा दर रेपो रेटच्या उलट असतो. म्हणजेच बँकांनी रिझर्व्ह बँकेकडे जमा केलेल्या ठेवींवर व्याज मिळते त्या व्याजदराला रिव्हर्स रेपो रेट असे म्हणतात. रिव्हर्स रेपो रेटच्या माध्यमातून बाजारांमध्ये पैशांची तलरता (लिक्वीडीटी) कायम ठेवता येते. बाजारामध्ये मोठ्याप्रमाणात चलन उपलब्ध असल्याने रिझर्व्ह बँक रिव्हर्स रेपो रेट वाढवते. रिव्हर्स रेपो रेट वाढवल्याने बँका जास्त व्याज कमवण्याच्या उद्देशाने त्यांच्याकडील रक्कम रिझर्व्ह बँकेत जमा करतील अशी अपेक्षा रिझर्व्ह बँकेला असते.

◼ सीआरआर➖CRR 👇🏻
देशातील बँकिंग क्षेत्राच्या नियमांनुसार प्रत्येक बँकेच्या त्यांच्याकडील काही ठराविक रक्कम रिझर्व्ह बँकेकडे ठेवावी लागते. यालाच कॅश रिझर्व्ह रेशो म्हणजेच ‘सीआरआर’ (रोख राखीव प्रमाण) असं म्हणतात. रोख राखीव निधी (सीआरआर) हा वाणिज्य बँकांकडून मध्यवर्ती बँकेकडे कायमस्वरूपी राखून ठेवला जाणारा निधी असून, त्याबदल्यात बँकांना कोणतेही व्याजही मिळत नाही.

◼ एसएलआर➖SLR 👇🏻
ज्या दराने बॅंका सरकारकडे पैसे, ठेवी, सोने इत्यादी ऐवज हमीस्वरुपात ठेवतात त्याला एसएलआर म्हणजेच  वैधानिक रोखता प्रमाण असं म्हणतात. प्रत्येक व्यापारी बँकेला स्वत:जवळ जमा झालेल्या एकूण ठेवींपैकी (मागणी ठेवी व मुदत ठेवी) काही प्रमाणात ठेवी स्वत:कडे रोख स्वरूपात किंवा सोन्याच्या स्वरूपात किंवा मान्यताप्राप्त सरकारी रोख्यांच्या स्वरूपात ठेवाव्या लागतात. जर बँकांनी सर्व ठेवी कर्जरूपाने वाटून टाकल्या, तर बँकेची पत धोक्यात येऊन बँक बुडण्याची शक्यता निर्माण होऊ शकते, म्हणून सर्व बँकांवर एस.एल.आर.चे बंधन टाकण्यात आले आहे. बँकांना एस.एल.आर.च्या ठेवी कर्ज देण्यासाठी वापरता येत नाही.

🔚 Shrikant Halle, Udgir/ Nilanga

PAN कार्डला Aadhaar कार्डशी घरबसल्या लिंक करा.

PAN कार्डला Aadhaar कार्डशी घरबसल्या करा लिंक.

LINK-

https://www1.incometaxindiaefiling.gov.in/e-FilingGS/Services/LinkAadhaarHome.html

पॅन कार्ड (PAN Card) आधार कार्ड (Aadhaar Card) ला लिंक केले नाहीत तर तुम्ही अडचणीत येऊ शकता. कारण आयकर विभागाच्या मते निश्चित वेळेत आधार लिंक केले नाही तर तुमचे पॅन कार्ड निष्क्रिय होऊ शकते. यानंतर कोणत्याही आवश्यक ट्रांजॅक्शनसाठी पॅन नंबर दिल्यास तुम्हाला 10,000 रुपयांचा दंड होऊ शकतो. हे दोन्ही दस्तावेज लिंक करुन तुम्ही या दंडापासून वाचू शकतात.

काय आहे PAN Card-Aadhaar Card लिंक करण्याची प्रक्रिया -

1. सर्वात आधी आयकर विभागाच्या पोर्टलवर जाऊन लॉग ऑन करा.

https://www1.incometaxindiaefiling.gov.in/e-FilingGS/Services/LinkAadhaarHome.html

2. वेबसाइटच्या डाव्या बाजूला 'Link Aadhaar' नावाचा पर्याय दिसेल.

3. या लिंकवर क्लिक केल्यावर नवीन टॅब सुरु होईल. यात तुम्हाला पॅन नंबर, आधार नंबर आणि आधार कार्ड वर असलेले नाव टाकावे लागेल.

4. यानंतर नियम आणि अटी वाचून त्यावर ओके करुन त्यात कॅच्पा कोड टाका. यात तुम्ही दोन्ही दस्तावेज लिंक करु शकतात.

यानंतर तुम्हाला कन्फर्मेशन मिळेल आणि दोन्ही दस्तावेज लिंक करण्याची सूचना मिळेल. तुम्हाला पोर्टलवर लॉगिन करण्याची आवश्यकता नाही. तुमच्याकडे फक्त 12 अंकी आधार कार्ड नंबर आणि पॅन कार्डचे विवरण असणे आवश्यक आहे. याशिवाय तुम्ही SMS द्वारे देखील हे दस्तावेज लिंक करु शकतात.

SMS च्या माध्यमातून करा आधार पॅन लिंक -
यासाठी तुम्हाला मेसेजमध्ये UIDPAN<12-अंकी आधार नंबर><10 - अंकी PAN> टाइप करावे लागेल आणि हे 567678 किंवा 56161 वर सेंड करावे लागेल.

                       .......////.......

Term End Insurance ...आयुर्विमा पॉलिसी घेताना ❓

Term End Insurance

आयुर्विमा पॉलिसी घेताना ❓

मार्च महिना म्हणजे वर्षअखेर. या महिन्यात व्यवसायाची उद्दिष्ट्ये गाठण्यासाठी आयुर्विमा कंपन्या जोरात कार्यरत असतात. तसेच अनेक जण प्राप्तिकर सवलतीसाठी विमा पॉलिसी घेतानाही दिसतात. तुम्ही नवीन पॉलिसी घेत असाल तर पुढील सूचनांचा अवश्‍य विचार करा.
👇🏻
🔘 कोणती पॉलिसी घ्यायची ते ठरविले, की ती कोणत्या कंपनीकडून घ्यायची याविषयी निर्णय घ्या.
👇🏻
पॉलिसी निवडताना👇🏻
व्यक्तीच्या आकस्मिक मृत्यूमुळे निर्माण होणारी आर्थिक पोकळी भरून काढण्याचा प्रयत्न करणे हाच आयुर्विम्याचा मुख्य हेतू असला पाहिजे. त्या दृष्टीने कमीत कमी प्रीमियममध्ये जास्तीत जास्त संरक्षण देणारी टर्म इन्शुरन्स योजना सर्वोत्तम होय.

🔘 केवळ प्राप्तिकर सवलतीसाठी कोणतीही योजना घेणे योग्य नव्हे. करविषयक तरतुदीही सतत बदलत असतात, याचा अनुभव आपण सध्या घेतच आहोत.
🔘 पुरेसे संरक्षण मिळविण्याच्या दृष्टीने वार्षिक उत्पन्नाच्या १५ ते २० पट रकमेचा विमा असणे आवश्‍यक आहे.

कंपनी निवडताना
केवळ कमी 'प्रीमियम' हा एकमेव निकष लावणे योग्य नाही.
कंपनीची विश्‍वासार्हता, आर्थिक स्थिती, क्‍लेमविषयक कामगिरी, सेवा देण्याची क्षमता या महत्त्वाच्या गोष्टीही लक्षात घ्या. यासाठी इंटरनेटवरून अधिकृत वेबसाइटवरून किंवा तज्ज्ञ जाणकारांचा सल्ला घेऊन माहिती मिळवू शकता.

प्रॉडक्‍ट आणि कंपनी नक्की केलीत. पॉलिसी ऑनलाइन आणि ऑफलाइन (एजंट) अशा दोन पद्धतीने घेता येते. ऑनलाइन घेतली तर प्रीमियम थोडासा कमी होईल. पण प्रॉडक्‍टची संपूर्ण माहिती समजून घेणे, प्रपोजल आणि अन्य फॉर्म भरून दाखल करणे, त्याचा पाठपुरावा करणे, पुढील प्रीमियम भरणे इत्यादी कामे अचूकतेने करा.

एजंटद्वारे पॉलिसी घेताना
तुम्ही निवडलेला एजंट विश्‍वासार्ह, सेवाभावी वृत्तीचा आणि पॉलिसीविषयक आवश्‍यक ज्ञान असणारा असला पाहिजे.
हप्त्यात सूट (रिबेट) देणाऱ्या एजंटांना बळी पडू नका. हे अनैतिक आणि बेकायदेशीर आहे.

एजंटकडून तुमच्या सर्व शंकांचे निरसन करून घ्या. कंपनी आणि प्रॉडक्‍ट विषयीचे अधिकृत माहितीपत्रक मागून घ्या.

प्रपोजल फॉर्म भरताना
स्वतःचे उत्पन्न, आरोग्य, सवयी, पूर्वीच्या पॉलिसी याबद्दल संपूर्ण खरी माहिती द्या.

प्रपोजलच्या शेवटी 'वरील माहिती खरी असून त्यात चूक आढळल्यास विमा करार रद्द करून भरलेले प्रीमियम दंडापोटी जप्त करण्यास माझी हरकत नाही' अशा अर्थाचे प्रतिज्ञापत्र तुम्ही करून देत असता, हे लक्षात असू द्या.

🔘 संपूर्ण भरलेल्या प्रपोजलची एक फोटो कॉपी स्वतःजवळ ठेवा.

पॉलिसी दस्तावेज (डॉक्‍युमेंट) मिळाल्यानंतर
पॉलिसीवरील माहिती उदा. नाव (स्पेलिंगसह), पत्ता, जन्मतारीख, नॉमिनीचे नाव इत्यादी तपासून पाहा.
विमा रक्कम, प्रीमियम, भरण्याची पद्धत, मुदत, पॉलिसीचे फायदे वगैरे प्रमुख बाबी योग्य असल्याची खात्री करून घ्या.

पॉलिसीचे फायदे, अटी, शर्ती यात कोणतीही असमाधानकारक गोष्ट आढळल्यास पॉलिसी परत पाठवून भरलेला प्रीमियम (अल्पशा कपातीनंतर) परत मागण्याचा हक्क तुम्हाला आहे. हा हक्क पॉलिसी मिळाल्यापासून १५ दिवसांच्या आतच बजावता येतो.

वेळेवर प्रीमियम भरून पॉलिसी चालू अवस्थेत ठेवा. अन्यथा, पॉलिसी बंद पडून इन्शुरन्सच्या मूळ हेतूलाच धक्का लागेल.
(लेखक निवृत्त विमा अधिकारी आहेत.)

NPS➖National Pension Scheme राष्ट्रीय सेवानिवृती वेतन योजना ‘एनपीएस’ काय आहे❓

🙏🏻🔝

🔘 NPS➖National Pension Scheme*
〰〰〰〰〰〰〰〰〰
राष्ट्रीय सेवानिवृती वेतन योजना ‘एनपीएस’ काय आहे❓
〰〰〰〰〰〰〰〰〰
➖【 श्रीकांत हळळे,निलंगा/उदगीर 】

👇🏻🙏🏻
राष्ट्रीय सेवानिवृती वेतन (पेन्शन) योजनेची सुरुवात *१ जानेवारी २००४* पासून झाली. प्रगत देशात सामाजिक सुरक्षितेसाठीच्या योजना असतात. तशा योजना भारतात नसल्यामुळे या योजनेची आवश्यकता भासली. संसदेने पेन्शन विधेयकाच्या मंजुरीनंतर  ‘पेन्शन फंड रेग्युलेटरी अॅन्ड डेव्हलपमेंट अथॉरिटी’ अर्थात *‘पीएफआरडीए (प्राडा)’* ची स्थापना २३ ऑगस्ट २००३ रोजी झाली. या विधेयकाने या संस्थेस नियंत्रक म्हणून कायदेशीर अधिकार बहाल करण्यात आले. ही योजनेत दोन प्रकारात खाते उघडले जाते. 
👇🏻👇🏻👇🏻
*टियर-१ खाते:* हे खाते एका ‘पॉइंट ऑफ प्रेझेन्स’कडे उघडले जाते. या खात्यात जमा झालेली रक्कम खातेधारकाच्या वयाच्या साठाव्या वर्षांपर्यंत काढता येत नाही.
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
*टियर-२ खाते:* हे खाते टियर-१ खाते उघडल्यानंतर आपोआप सुरू केले जाते. या खात्यात जमा असलेली रक्कम वयाची साठ वर्षे पूर्ण होण्याआधी काढता येते.
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
👇🏻
केंद्र सरकारचे पन्नास लाख कर्मचारी या आधीच या योजनेखाली आलेले आणले आहेत. देशातील राज्य व केंद्रशासित प्रदेश यांचे कर्मचारी लवकरच या योजनेखाली येणार आहेत. पाच राज्य सरकारांनी या आधीच ‘प्राडा’शी आपल्या कर्मचारी पेन्शन योजना साठीचे निधी व्यवस्थापन करण्यासाठी करार केले आहेत. ‘प्राडा’ मागील अकरा वर्षांपासून पेन्शन फंडाची नियंत्रक म्हणून काम करीत आहे. या प्रक्रियेत एनएसडीएल ही संस्था मध्यवर्ती रेकॉर्ड किपिंग एजन्सी (आरकेए) या नात्याने सर्व व्यवहारांची नोंद ठेवणार आहे. पेन्शन फंड हा एका न्यासा (ट्रस्ट) कडे जमा होणार असून समाजातील मान्यवर या न्यासावर विश्वस्त म्हणून कार्यरत आहेत. 
खासदारांचे भत्ते, पेन्शन आदी विधेयके विनाचर्चा मंजूर करणाऱ्या संसदेने दहा वर्षांच्या दप्तर दिरंगाईने पावसाळी अधिवेशानात सप्टेंबर २०१३ मध्ये सामान्य नागरिकांच्या जीवनाशी निगडीत असणारे पेन्शन  सुधारणा विधेयक मंजूर केले. १८ सप्टेंबर २०१३ रोजी राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांनी स्वाक्षरी करून विधेयकाचे कायद्यात रुपांतर केले. हा कायदा पेन्शन रेग्युलेटरी अँन्ड डेव्हलपमेंट अॅक्ट २०१३ या नावाने ओळखला जातो.
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
१ जानेवारी २००४ नंतर सरकारी सेवेत दाखल झालेल्या कर्मचाऱ्यांच्या सेवाशर्तीत निवृती वेतनाचा समावेश नाही. असे कर्मचारी सक्तीने या योजनेचे सभासद होतात. व मूळ वेतनाच्या *१० टक्के* रक्कम वेतनातून सरकार कापून घेऊन या योजनेत जमा करते. निधी व्यवस्थापक म्हणून आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल पेन्शन फंड्स मॅनेजमेंट कंपनी लिमिटेड, कोटक मिहद्र पेन्शन फंड्स लिमिटेड,  एसबीआय पेन्शन फंड्स लिमिटेड, रिलायन्स कॅपिटल पेन्शन फंड्स लिमिटेड, यूटीआय रिटायरमेंट्स सोल्युशन लिमिटेड यांना मान्यता दिली गेली आहे.
➖➖➖➖➖➖➖➖➖

*सभासदांसाठी नियम व अटी:* 
🔘 या योजनेच्या सभासदाने कमीत कमी पाचशे रुपये प्रती महिना वर्गणी जमा करणे बंधनकारक आहे.

🔘 कमीतकमी एक वर्ष तरी वर्गणी जमा करत ठेवावी लागते. एका वर्षांत कमीत कमी ६,००० वर्गणी जमा होणे आवश्यक

🔘 जर वरीलपकी एका अटीची जरी पूर्तता वर्गणीदाराने केली नाही तर त्या वर्षी रु. १०० दंड आकारण्यात येतो व खाते स्थगित करण्यात येते. अटींची पूर्तता व दंड भरल्यानंतर खाते पुन्हा सुरु होते.
➖➖➖➖➖➖➖➖➖

*योजनेत गुंतवणुकीचे तीन पर्याय:*
🔘 *‘ई क्लास’* ज्यात इंडेक्स फंडाप्रमाणे गुंतवणूक केली जाते.

🔘 *‘जी क्लास’* ज्यात केंद्र व राज्य सरकारच्या रोख्यात गुंतवणूक केली जाते. तसेच गुंतविलेली रक्कम वर्गणीदाराच्या वयोमानाप्रमाणे वरील तीन गटात विभागली जाते. 

🔘 *‘सी क्लास’* ज्यात सरकारी रोख्यांव्यातिरिक्त इतर स्थिर उत्पन्न देणाऱ्या पर्यायांमध्ये निधी गुंतविला जातो.

या योजनेतील गुंतवणुकीवर तत्कालीन आयकर नियमानुसार कर आकारणी केली जाईल असे म्हटले आहे. आयकर विभागाकडून स्वतंत्र परिपत्रक नसल्याचे करतज्ञानी सांगितले. सध्या ही गुंतवणूक उत्तम प्रकारची समजली जाते. म्हणजे योजनेत जामाकेलेल्या रक्कमेवर व त्यावरील उत्पन्नावर वजावट मिळते तर मिळणारे योजनेतून मिळणाऱ्या सेवानिवृती वेतना वर कर आकारणी केली जाते.
➖➖➖➖➖➖➖➖➖

*योजना अशी काम करेल.*
👇🏻👇🏻👇🏻

१. *PFRDA* संस्था बँकांना व पोस्ट ऑफिसना ही योजना चालवायला उद्युक्त करेल.

२. बँकेत जाऊन कोणीही (सरकारी, निम सरकारी, प्रायव्हेट, दुकानदार, व्यावसायिक इ इ) दोन प्रकारचे अकाउंट उघडू शकते. ( टियर १ आणि टियर २)

३. अकाउंट उघडल्यावर प्रत्येकाला त्याचा *PRAN* (Permanent Retirement Account Number) मिळेल. नौकरी बदलली /सोडली तरी हा नंबर कायम राहील.

४. अकाउंट उघडल्यावर दरमहा धारक पैसे जमा करेल. ( दरमहा कमीत कमी ५०० रू टियर १ मध्ये तर १००० रू टियर २ रु ते कितीही).

५. धारकाला अकाउंट उघडतानाच फंड मॅनेजर निवडावा लागेल. उदा आयसिआयसिआय, रिलायन्स, आयडिएफसी, स्टेट बॅन्क इत्यादी

६. धारकाचे पैसे वरील फंड शेअर बाजारात गुंतवतात.

७. *टियर १* ही योजना कधीही बंद करता येते पण खात्यात पैसे मात्र वयाच्या ६० व्या वर्षीच मिळतील. त्या आधी काढता येत नाहीत.

८. *टियर २* ही योजना कधीही बंद करता येते व पैसे उचलता येतात.

९. आपली रक्कम दुसर्‍या फंड मॅनेजरकडे वळवता येते.

१०. साधी आणि सोपी योजना, म्युचवल फंडाचे फायचे पण फंड निवडायची कटकट नाही.

११. टियर १ मध्ये ६० वर्षानंतर ४० टक्के रक्कम ही विमा कंपनीत परत गुंतवावी लागते व उरलेली रक्कम एकरकमी उचलता येते.

१२. गुंतवणूक करण्यासाठी अ‍ॅटो (म्हणजे लाईफसायकल फंड) व अ‍ॅक्टीव चॉईस ( म्हणजे इक्वीटी, बॉन्ड इ इ) फंड उपलब्ध आहेत.
✔✔✔
थोडक्यात ही योजना अमेरिकेच्या *४०१ के* सारखी आहे, पण *४०१ के* मध्ये आपली कंपनी पण रक्कम गुंतवते, इथे मात्र तसे नाही.

*उदाहरणासाठी* तुम्ही जर ५००० रु प्रतिमहिना असे २० वर्षे ह्या योजनेत दिले आणि साधारण फक्त ६ टक्के परतावा घेतला तर तुमच्याकडे २० वर्षानंतर ३५ लाख रू जमा असतील!


🙏🏻🔚👆🏻

जनगणना : Census

जनगणना

एखाद्या राष्ट्राच्या हद्दीत राहणाऱ्या लोकांची मोजणी म्हणजे जनगणना होय. आधुनिक काळात प्रत्येक राष्ट्रातील शासनाचे हे एक अटळ कर्तव्य झाले आहे. राष्ट्राची लोकसंख्या किती, त्यातील लोकांची सामाजिक व आर्थिक वैशिष्ट्ये कोणती, त्यांचे राष्ट्राच्या निरनिराळ्या भागांत वितरण कसे झाले आहे, सामाजिक व जीवशास्त्रीय फेरफारांचे त्यांच्यावर कसकसे परिणाम होतात इ. अनेक प्रश्न दैनंदिन प्रशासनासाठी महत्त्वाचे हाताळण्यासाठी आवश्यक असलेली माहिती जनगणनेद्वारा उपलब्ध होते. शासनाला केवळ जनगणनाच नव्हे, तर इतर अनेक प्रकारच्या गणना कराव्या लागतात. उदा., कृषिगणना, पशुधनगणना, उत्पादनगणना, घरांची मोजणी इत्यादी. अशा सर्व गणनांतून उपलब्ध होणारी आकडेवारी राष्ट्रीय प्रगती दर्शविते व राष्ट्राच्या अनेक समस्यांचा उलगडा करण्यास उपयोगी पडते. विशेष करून जनगणनेमध्ये मिळणारी माहिती राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेचे स्वरूप व राष्ट्राचे मानवी भांडवलरूपी सामर्थ्य यांवर महत्त्वाचा प्रकाश टाकते.

इतिहास
लोकांची मोजणी करण्याची प्रथा शासनव्यवस्थेच्या स्थापनेइतकीच जुनी आहे. ईजिप्शियन, ग्रीक, रोमन, हिब्रू, पर्शियन, या लोकांनी लोकसंख्येची मोजणी वेळोवेळी केल्याचे इतिहासात नमूद आहे. चीन-जपानमध्येही पुरातन काळापासून अशी मोजणी होत असे. साधारणतः अशी मोजणी सैन्यभरतीस योग्य वय असलेल्या नागरिकांची किंवा करपात्र लोकांची संख्या समजण्यासाठी जरूर तेव्हा होत असे. सबंध शहराची लोकसंख्या मोजण्यास यूरोपमध्ये पंधराव्या व सोळाव्या शतकांत सुरुवात झाली. मद्रास शहराची अशी लोकसंख्या-मोजणी १६८७ मध्ये झाल्याचे नमूद आहे. नंतर राष्ट्रीय स्वरूपाची जनगणना सुरू झाली.

स्वीडनमधील पहिली जनगणना १७५० मध्ये झाली. अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानात १७९० पासून व ग्रेट ब्रिटनमध्ये १८०१ पासून दर दहा वर्षांनी जनगणना घेण्यात येतात. हिंदुस्थानात पहिली जनगणना १८७२ मध्ये पार पडली व त्यानंतर १८८१ पासून दर दहा वर्षांनी जनगणना घेण्यात आल्या. काही राष्ट्रे जनगणना दर पाच वर्षांनी घेतात, तर काही त्यांना जरूर वाटेल तेव्हा जनगणना करतात. हे काम बरेच खर्चाचे असल्यामुळे बहुतेक राष्ट्रांत दर दहा वर्षांनी जनगणना करण्याची प्रथा आहे. सुरुवातीस जनगणनेच्या वेळी प्रत्येक कुटुंबाविषयीच माहिती गोळा करीत, परंतु नंतर प्रत्येक व्यक्तीबद्दल माहिती गोळा करण्यात येऊ लागली. अशी व्यक्तिगत स्वरूपाची राष्ट्रीय जनगणना सर्व प्रथम बेल्जियममध्ये १८४६ मध्ये व अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानात १८५० मध्ये घेण्यात आली. हळूहळू सर्वच राष्ट्रांनी अशा प्रकारची जनगणना घेण्यास सुरुवात केली. १९६० च्या सुमारास सबंध जगात एकूण १८० जनगणना घेण्यात आल्या.

व्याख्या
संयुक्त राष्ट्रांनी केलेली आधुनिक जनगणनेची व्याख्या : जनगणना म्हणजे विशिष्ट काळी एखाद्या राष्ट्रातील किंवा प्रदेशातील सर्व लोकांबद्दलची जनांकिकीय, आर्थिक व सामाजिक आकडेवारी गोळा करून, तिचे योग्य संकलन करून तिला प्रसिद्धी देण्याची संपूर्ण प्रक्रिया.
जनगणनेच्या सहा वैशिष्ट्यांवर संयुक्त राष्ट्रांनी भर दिला आहे :

◆ जनगणनेला राष्ट्राचा पुरस्कार पाहिजे.
◆ तिचे क्षेत्र निश्चित असले पाहिजे.
◆ त्या क्षेत्रातील सर्व व्यक्तींचा तीमध्ये समावेश झाला पाहिजे.
◆ ती मध्ये गोळा केलेली माहिती विशिष्ट कालक्षणाबद्दल असली पाहिजे.
◆ प्रत्येक व्यक्तीविषयी अलग-अलग माहिती नमूद केली पाहिजे.
◆ गोळा केलेली माहिती प्रसिद्ध झाली पाहिजे.

विविध बाबी
जनगणना करताना संबंधित राष्ट्रे त्यांना त्या वेळी महत्त्वाच्या वाटणाऱ्या बाबींविषयी माहिती गोळा करतात. कालमानानुसार व परिस्थित्यनुसार निरनिराळ्या जनगणनांतील बाबी वेगवेगळ्या असू शकतात. जनगणनेत खालील बाबींचा समावेश हवा, असे संयुक्त राष्ट्रांनी सुचविले आहे : जनगणनेच्या वेळी व्यक्तीची स्थाननिश्चिती व नेहमीचे राहण्याचे ठिकाण, कुटुंबप्रमुखाशी नाते, लिंग, वय, वैवाहिक स्थिती, जन्मस्थळ, नागरिकत्व, आर्थिक व्यवसाय, उद्योग, हुद्दा, भाषा, वंशत्व व राष्ट्रीयत्व, साक्षरता, शैक्षणिक पातळी, शालेय हजेरी व प्रत्येक स्त्रीला किती अपत्ये झाली त्यांची संख्या. ज्या राष्ट्रांना ह्या सर्व बाबींचा जनगणनेत समावेश करता येणे शक्य नसेल, त्यांनी किमानपक्षी खालील बाबींची माहिती तरी गोळा केलीच पाहिजे–लिंग, वय, वैवाहिक स्थिती व आर्थिक व्यवसाय.

जनगणना दोन प्रकारांनी करता येते. एकतर प्रत्येक कुटुंबप्रमुखाकडून छापील प्रश्वावली भरून घ्यावयाची किंवा गणना करणाऱ्यांनी कुटुंबप्रमुखांना समक्ष भेटून माहिती घ्यावयाची. काही देशांत जनगणनेपूर्वी सर्व घरांची यादी व मोजणी करतात व तिच्या आधारे जनगणनेच्या वेळी कोणीही वगळले जाऊ नये, अशी काळजी घेतात. गोळा केलेल्या माहीतीचे त्वरित संकलन व सारणीकरण व्हावे, अशी व्यवस्था करावी लागते. त्यानंतरच सारणीरूपाने निरनिराळ्या बाबींविषयींची वर्गीकृत माहिती प्रसिद्ध करता येते. जनगणना अपरिपूर्ण राहू नये, तिच्यात चुका होऊ नयेत यांसाठी प्रश्नावली तयार करण्यापासून ते थेट अखेरच्या आकडेवारीचे संकलन प्रसिद्ध करीपर्यंत प्रत्येक टप्प्याला शक्य तेवढी काळजी घ्यावी लागते. जनतेचे पुरेपूर सहकार्य आणि कार्यक्षम प्रशासनयंत्रणा यांशिवाय जनगणनेची कार्यक्षमता व गुणवत्ता पूर्णपणे समाधानकारक असू शकत नाही.

उपयोग
जनगणना अनेक कारणांसाठी घेतली जाते. सामाजिक व आर्थिक विकासाचे प्रयत्न करण्यासाठी ती आवश्यकच ठरते. आरोग्य, साक्षरता, शिक्षण, उत्पन्न, राहणीमान, अन्नपुरवठा, कृषिउत्पादन, औद्योगिक उत्पादन इ. क्षेत्रांत सुधारणा घडवून आणण्याचा योजना आखण्यासाठी बऱ्यांच विविध माहितींची आवश्यकता असते. मतदान पद्धतीने लोकप्रतिनिधी निवडणे व कल्याणकारी राज्यातील सुविधांचे योग्य वाटप करणे, यांसाठीही जनगणेतील माहिती उपयोगी पडते.

उद्योगपती व व्यापारी संख्या जनगणनेच्या आधारे आपापल्या व्यवसायांचे योग्य नियोजन करू शकतात. शिवाय आर्थिक, सामाजिक व जनांकिकीय प्रश्नांवर संशोधन करणाऱ्यांना जनगणनेमधून उपलब्ध होणारी माहिती अनेक दृष्टींनी उपयुक्त असते. म्हणूनच जनगणनेला संशोधनाचे आणि प्रशासनाचे एक बहुउद्देशीय साधन मानतात.

भारतीय जनगणना स्वातंत्र्यपूर्व काळात आठ व स्वातंत्र्योत्तर काळात तीन जनगणना भारतात झाल्या. वेळोवेळी जनगणना अधिनियम संमत करण्यात येऊन त्यांनुसार जनगणना घेतली जाते. त्यासाठी आयुक्त, संचालक, पर्यवेक्षक वगैरे अधिकारी नेमण्यात येतात. त्यांना इतर अधिकाऱ्यांची मदत होते. प्रत्यक्ष गणनेचे काम प्रगणकांकडे सोपविण्यात येते. शिक्षक, पोलीस, जिल्हा परिषदांचे व नगरपालिकांचे कर्मचारी या सर्वांची मदत गणनेसाठी घ्यावी लागते. त्यांची निवड झाल्यावर जनगणनना कशी घ्यावी, निरनिराळ्या याद्या व अनुसूची कशा वापराव्यात, प्रश्नांवलीतील प्रश्नांची उत्तरे कशी लिहून घ्यावीत आदी बाबींचे त्यांना प्रशिक्षण द्यावे लागते आणि त्यांच्याकडून नमुन्यादाखल काही माहितीही गोळा करून घ्यावी लागते.
१९७१ मध्ये झालेल्या जनगणनेच्या वेळी प्रगणकाला चार प्रकारच्या याद्या तयार कराव्या लागल्या :

घरांची यादी,
व्यवसाय अभिसूची,
व्यक्तिगत पट्टी (Slip) व
लोकसंख्या-अभिलेख.

घरांच्या यादीत घर-क्रमांक, घरांच्या भिंतींचे छपरांचे वर्गीकरण, घराचा होत असलेला वापर, त्यातील व्यवसाय (असल्यास), कुटुंब-क्रमांक, कुटुंबप्रमुखांची नांवे, अनुसूचित जात-जमात (असल्यास), खोल्यांची संख्या, घर मालकीचे की भाड्याचे, घरात नेहमी राहणाऱ्यां स्त्रिया व पुरुष यांची अलग व एकूण संख्या, कुटुंबशेतीबद्दल माहिती इ. बाबींवर तपशील लिहावयाचा होता. व्यवसाय अभिसूचीवर घर-क्रमांक, दुकानाचे किंवा व्यावसायिकाचे नाव, व्यवसायाची मालकी : शासकीय, अर्थशासकीय, खासगी वा सहकारी; कर्मचाऱ्यांची सरासरी संख्या, गृहोद्योग वा नोंदलेला कारखाना, वा न नोंदलेली यंत्रशाळा, उत्पादित वस्तू व सेवा यांचे वर्णन, इंधनशक्तीचा प्रकार, खरेदी-विक्री होत असल्यास त्या वस्तूंची नावे, ती घाऊक की किरकोळ व इतर काही व्यवसाय चालत असल्यास त्यांचे स्वरूप इतकी माहिती घ्यावी लागली. व्यक्तिगत पट्टीद्वारा गोळा केलेली माहिती गोपनीय मानली जाते.

तीमध्ये खालील बाबींचा समावेश होतो : व्यक्तीचे नाव, कुटुंबप्रमुखाशी नाते, लिंग, वय, वैवाहिक स्थिती, विवाहित स्त्रीच्या बाबतीत तिचे लग्नसमयीचे वय आणि गेल्या वर्षात तिला मूल झाले की काय, जन्मस्थळ, पूर्वीचे राहण्याचे स्थळ, हल्लीच्या ठिकाणी केव्हापासून वास्तव्य आहे, धर्म (असल्यास), अनुसूचित जात-जमात, साक्षरता, शैक्षणिक पातळी, मातृभाषा, इतर अवगत भाषा, मुख्य उद्योग वा कामधंदा, कामाचे ठिकाण, रोजगारस्थळाचे नाव, उद्योग, व्यापार, व्यवसाय किंवा नोकरीचे स्वरूप, कामाचे वर्णन व हुद्दा, दुय्यम व्यवसाय असल्यास त्याचा प्रकार, ठिकाण, नाव व कामाचे वर्णन.

लोकसंख्या-अभिलेखात प्रत्येक कुटुंबाविषयी काही महत्त्वाची माहिती एकत्र संकलित करावी लागली : व्यक्तींची नावे, कुटुंबप्रमुखाशी नाते, लिंग, वय, वैवाहिक स्थिती, साक्षरता व मुख्य उद्योग/व्यवसाय/कामधंदा. जनगणनेसंबंधीचे हे चारही प्रकारचे कागद निरनिराळ्या प्रादेशिक भाषांत पुरेशा प्रमाणात छापून घेऊन राष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यांत वेळेवर पुरविणे हे किती अवाढव्य काम होते, याची कल्पना त्यांच्या छपाईस सु. ३,५०० मेट्रिक टन कागद लागला यावरून होते.

स्वातंत्र्योत्तर काळातील जनगणना १९४८ च्या जनगणना अधिनियमानुसार घेण्यात आल्या. या कायद्यान्वये जनगणनेचे काम करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीवर ते काम काळजीपूर्वक करण्याची जबाबदारी असते. तिला सरकारी कर्मचाऱ्यांची अधिसत्ता असते व विचारलेल्या प्रश्नांना सत्य असलेली माहिती पुरविण्याची जबाबदारी या कायद्याने प्रत्येक नागरिकावर टाकली आहे. पुरवलेली माहिती गोपनीय मानण्याची तरतूदही कायद्यात आहे. १९७१ च्या जनगणनेत पूर्वीप्रमाणेच शिक्षकांना प्रगणकाचे काम मोठ्या प्रमाणावर देण्यात आले. प्रत्येक प्रगणकास सु. ६०० ते ७५० व्यक्तींची गणना करण्याचे काम पडेल, अशा लाखो प्रगणकांची नेमणूक करण्यात आली. प्रत्येकाला निदान सहा वेळा प्रशिक्षण वर्गास हजर रहावे लागले. त्याने सर्व काम विनावेतन करावयाचे होते; मात्र किरकोळ खर्चासाठी प्रत्येकास ४० रु.चा मोबदला देण्यात आला. जनगणनेचे काम १० मार्च १९७१ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च अखेरपर्यंत संपविण्यात आले. १ एप्रिलचा सूर्योदय हा जनगणनेचा संदर्भ-कालक्षण होता.

१० मार्च ते ३१ मार्च या संदर्भ कालखंडात प्रत्येक कुटुंबात साधारणतः राहणाऱ्या व्यक्तींची त्या त्या कुटुंबात गणना करण्यात आली. १ एप्रिल ते ३ एप्रिल १९७१ या दिवसांत एक उजळणीवजा फेरी मारून सुरुवातीस गोळा केलेल्या माहितीच्या दिवसापासून १ एप्रिल सूर्योदयापर्यंत झालेल्या कौटुंबिक फेरफारांची नोंद करून प्रगणकांनी माहितीत जरूर तेथे सुधारणा केली. देशाच्या काही भागांत स्थानिक वा राजकीय अडचणींमुळे गणनेच्या कालखंडात आवश्यक ते फेरफार करावे लागले.

जनगणनेत गोळा झालेल्या माहितीचे जिल्हागणिक आणि राज्यागणिक संकलन करून तात्पुरत्या स्वरूपाचे आकडे ८ एप्रिल १९७१ पर्यंत म्हणजे जनगणनेचे काम संपल्यापासून पाच दिवसांच्या आतच मध्यवर्ती जनगणना कार्यांलयाकडे उपलब्ध होऊ शकले. यावरूनच या अवाढव्य प्रशासकीय प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेल्या संघटनात्मक प्रयत्नांची व भारतीय जनतेने दिलेल्या उत्स्फूर्त सहकार्याची काहीशी कल्पना येऊ शकते.

👏👏

बऱ्याच संकेतस्थळावरील कुकीज (Cookies) म्हणजे काय असते?

बऱ्याच संकेतस्थळावरील कुकीज ( Cookies ) म्हणजे काय असते?

जेव्हा जेव्हा आपण एखाद्या संकेतस्थळाला भेट देतो तेव्हा आपली त्याच संकेतस्थळावर परत जाण्याची शक्‍यता असते, मग अशा वेळेला आपल्याबद्दल थोडी माहिती ते संकेतस्थळ कुठेतरी साठवून ठेवत. ह्याला कुकीज (Cookies) म्हणतात.

एकाच संकेतस्थळाला असंख्य वापरकर्ते भेट देत असल्यामुळे ही माहिती त्याच्या ठिकाणी ठेवणे शक्‍य नसते म्हणून आपली माहिती आपल्याच संगणकात ब्राउजर द्वारे सुरक्षित ठेवली जाते. म्हणून बऱ्याच साईट 'आम्ही कुकीज वापरतो' असा संदेश दाखवतात. म्हणजेच ते आपल्या संगणकात 'आपली थोडी माहिती - कुकीज' साठवून ठेवतात. जी नंतर ते आपल्याला चांगली सेवा देण्यासाठी वापरतात.

कुकीजचा उपयोग काय?

ऑनलाइन विक्रेते झाले, सर्च इंजिन झाली, ऑनलाईन व्हिडीओ दाखवणारे संकेतस्थळ झाली, समाज माध्यमे झाली ह्यावर आपले सततचे येणे जाणे चालू असते. प्रत्येक वेळेस नवीन माहिती दाखवण्याएवजी, तुम्हाला काय आवडते - तुम्ही शेवटच्या वेळेस आमच्या संकेतस्थळावर काय पाहत होता, तुमचे नाव काय? अशी माहिती साठवली असता = तुम्ही जिथून बंद केले होते तेथून सुरु व्हायला कुकीज मदत करतात. उदाहरण : 'Remember Me' हा पर्याय.

ह्यामुळे जेव्हा आपण परत त्याच संकेतस्थळावर जाणार तर ह्यावेळेस आपल्याला परत आपली वैयक्तिक माहिती जसे की 'नाव, पासवर्ड, पत्ता' द्यावा लागणार नाही आणि ते संकेतस्थळ आपल्यासाठी हवे तसे आणि पाहिजे तिथून सुरु होईल. ही माहिती ते संकेतस्थळ आणि आपले ब्राउजर दोन्ही मिळून आपल्या संगणकात साठवून ठेवतात त्या माहितीला कुकीज म्हणतात. कुकीज दुसरे-तिसरे काही नसून टेक्‍स्ट फाईल असते म्हणजे अक्षरांच्या रूपातली माहिती असते.

कुकीज कसे काम करतात?

जेव्हा आपण ब्राउजर उघडून एखाद्या संकेतस्थळावर जायचा आदेश त्याला दिला की तो त्या संकेतस्थळाच्या सर्वरला दोघांनी साठवून ठेवलेली कुकीज पण पाठवतो. त्यात तुम्ही काय करत होता? तुमचे नाव काय? ब्राउजर कोणते आहे? कधी तुम्ही ह्या संकेतस्थळाला भेट दिली होती अशी माहिती असते. ही माहिती ते सर्वर पाहतात आणि साजेसे बदल करून आपल्याला त्यांचे संकेतस्थळ दिसते.

ज्यामुळे आपल्याला परत परत आपली माहिती देण्याची गरज नसते, परत परत नवीन सुरुवात करायची गरज नसते, आपल्याला दिसणाऱ्या जाहिराती आता बदलत असतात आणि आपल्याला असा भास होतो की 'मी जिथून हे बंद केले होते तिथूनच हे सुरु झाले आहे.' ही माहिती वापरून संकेतस्थळ आणि ब्राउजर आपल्याला उत्तोमत्तम सेवा देण्याचा प्रयत्न करतात.


                          ---------////----------

कॅप्चा (CAPTCHA) म्हणजे नेमके काय?

कॅप्चा (CAPTCHA) म्हणजे नेमके काय?

सध्या अनेकांना विविध प्रकारे ऑनलाईन व्यवहार करावे लाअगतात. यामध्ये कधी वन टाईम पासकोड/पासवर्ड अथवा 'कॅप्चा' अशा गोष्टींचा सामना करावा लागतो. वन टाईम पासवर्ड हा त्याच ग्राहकाच्या ऑनलाईन परिचयासाठी उपयोगी ठरतो तर 'कॅप्चा'मुळे कम्प्युटरसमोर माणूसच असून रोबोट्‌स नसल्याचे स्पष्ट होत असते. 'कॅप्चा'चा अर्थ

CAPTCHA - 'Completely Automated Public Turing Test to Tell Computers and Humans Apart' असा आहे. पूर्णतः स्वयंचलित असलेली ही एक शास्त्रीय चाचणी असून ही चाचणी मनुष्य आणि संगणक ह्यामध्ये फरक सिद्ध करते.

सर्वच ऑनलाईन व्यवहारात 'कॅप्चा' एक सुरक्षित दरवाज्याचे काम करतो. आता संगणक म्हंटले की सगळ्या गोष्टी ओटोमेटिक आल्यात.

संकेतस्थळावर आढळणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीत ऑटोमेशन करता येते. रेल्वेच्या साईटवर आपोआप घुसून तिकीट बुक करता येत, ऑनलाइन साईटवरून वस्तू विकत घेता येते. हे सगळे ऑटोमेशन, खूप डोक लावून बनवलेले अल्गोरिदम करतात, ज्यांना बोट्‌स (Bots) म्हणतात. जेव्हा तुम्ही एखादे संकेतस्थळ सुरु करता तेव्हा ते संकेतस्थळ पडताळणी करते की नक्की तुम्हीच आहात की एखादा बॉट छेडखानी करतोय. म्हणून हे पाहण्यासाठी संकेतस्थळ 'कॅप्चा' वाटेत सेट करुन ठेवते.

'कॅप्चा' वेगवेगळ्या प्रकारचा असतो. ह्यात सोप्पा असा प्रश्न विचारला गेला असतो जो सोडवण्यासाठी थोड डोकं वापरावे लागते. जसे 230-110 बरोबर किती? दिलेल्या चित्रांपैकी मोटारसायकल असलेली चित्रे निवडा, चित्रांत दिसणारा कोड काय? इत्यादी. हे प्रश्न असे असतात की जे आपल्याला सोडवणे सोप्पे जाते परंतु बोट्‌सला सोडवणे कठीण. कारण बॉट म्हटला की एक ठराविक संगणक कोड जो ऐनवेळी बदलणे शक्‍य नसतो.

तरी काही बोट्‌स शिकतात आणि 'कॅप्चा' सहज सोडवतात म्हणून 'कॅप्चा' अनेकदा आडवा तिडवा, खराब झालेला, वेगवेगळ्या रंगात, वेगवेगळ्या प्रश्नाच्या रुपात आणि प्रत्येक वेळेस वेगळा दाखवतात जेणेकरून मानवी मेंदूच असे उत्तर देऊन शकेल आणि बॉट्‌सला ते जमले नाही पाहिजे.
गुगल आता नवीन 'कॅप्चा' वापरते. संभाव्य माहिती विनंती ही माणसाकडून केली जात आहे की संगणक बॉट काही छेडखानी करतोय ते चेक करायला. ह्यात फक्त आपल्याला 'I am not a robot' ह्या बटनाला टकटक करायचे असते. त्यासाठी आपल्याला हे वाक्‍य वाचावे लागते, त्याचा अर्थ समजून घ्यावा लागतो आणि मग माउस कर्सर त्यावर नेऊन टकटक करावी लागते. ह्या सगळ्या स्टेप्स पाहिल्या जातात आणि ठरवले जाते की आपण मनुष्य आहात की रोबोट्‌स.


                       -----------///////----------- 

इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी

इंदिरा गांधी यांच्या जीवनकार्याचा परिचय

इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी… भारताच्या पहिल्या आणि आतापर्यंतच्या एकमेव महिला प्रधानमंत्री व भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेस च्या केंद्रबिंदु सुध्दा होत्या. इंदिरा गांधींनी 1966 ते 1977 व पुन्हा 1980 ते 1984 त त्यांच्या हत्येपर्यंत देशाची सेवा केली. सर्वाधिक काळापर्यंत पंतप्रधान पदावर असण्याच्या बाबतीत त्या दुसऱ्या स्थानावर होत्या व प्रधानमंत्री कार्यालय सांभाळणाऱ्या आतापर्यंत त्या एकमेव महिला आहेत.

नाव (Name).	इंदिरा फिरोज गांधी (Indira Gandhi)
जन्म (Birthday)	19 नोव्हेंबर 1917,इलाहाबाद (उत्तर प्रदेश)
वडिल (Father Name)	पंडित जवाहरलाल नेहरू
आई (Mother Name)	कमला जवाहरलाल नेहरू
विवाह (Husband)	फिरोज गांधी समवेत 1942
मृत्यु (Death)	31 ऑक्टोबर 1984

इंदिरा गांधी भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांची कन्या. इंदिरा यांनी आपल्या वडिलांच्या राष्ट्रस्तरीय संस्थांची 1947 ते 1964 पर्यंत सेवा केली. त्यांचे योगदान पाहाता त्यांना 1959 साली राष्ट्रीय कॉंग्रेसचे अध्यक्ष बनविण्यात आले. 1964 साली त्यांच्या वडिलांच्या मृत्युपश्चात कॉंग्रेस पार्टीत नेता होण्याचा संघर्ष त्यांनी सोडला व लाल बहादुर शास्त्रींच्या सरकार मधे कैबिनेट मंत्री होण्याचा निर्णय घेतला शास्त्रीजींच्या मृत्युनंतर विधानसभा निवडणुकीत कॉंग्रेस अध्यक्षा इंदिरा गांधींनी मोरारजी देसाईंना पराभुत केले आणि भारताच्या पहिल्या महिला प्रधानमंत्री झाल्या.

एकमेव महिला प्रधानमंत्री इंदिरा गांधी राजनैतिक क्रूरता आणि अलौकिक केन्द्रीकरणा साठी देखील ओळखल्या जातात. पाकीस्तानच्या स्वातंत्र्याकरता त्यावेळी त्यांनी पाठिंबा दिला आणि पाकीस्तानच्या स्वातंत्र्य युध्दात त्यांना साथ दिली त्यामुळे पाकिस्तानला विजय प्राप्त झाला आणि बांग्लादेशाची निर्मीती झाली. इंदिरा गांधींनी 1975 ते 1977 पर्यंत देशात आणिबाणी जाहीर केली आणि सर्व राज्यांमध्ये याला लागु करण्याचे आदेश दिलेत.

1984 त ज्यावेळी इंदिरा गांधींनी पंजाबच्या हरमंदिर साहिब अमृतसर ला आदेश दिले त्यावेळीच त्यांच्या शिख अंगरक्षकाने त्यांची गोळया घालुन हत्या केली.

इंदिरा गांधींचे प्रारंभिक जीवन –

इंदिरा गांधींचा जन्म कश्मीरी पंडित कुटंूबात 19 नोव्हेंबर 1917 ला अलाहाबाद येथे झाला त्यांचे वडिल जवाहरलाल नेहरू मोठे राजकारणी होते. त्यांनी भारताच्या स्वातंत्र्याकरता इंग्रजांसोबत राजनितीक स्तरावर युध्द केले. त्यानंतर त्या आपल्या राज्यसंघाचे प्रधानमंत्री आणि नंतर भारताचे प्रधानमंत्री म्हणुन नियुक्त झाल्या इंदिरा ही जवाहरलाल नेहरूंची एकमेव कन्या (त्यांना एक लहान भाऊ होता परंतु त्याचे लहानपणीच निधन झाले) त्या आपल्या आई कमला नेहरूंच्या सान्निध्यात आनंद भवन येथे लहानाच्या मोठ्या झाल्या. इंदिरा जी चे लहानपण एकाकी आणि उदास व्यतीत झाले.

त्यांचे वडिल राजकारणी असल्याने कित्येक दिवस घराबाहेर राहात असत. इंदिराजींना अधिक तर घरीच शिकवीण्यात येत असे अधुन मधुन त्या शाळेत जात असत. त्यांचे शिक्षण दिल्लीतील माॅडर्न हायस्कुल, सेंट ससिल्लिया आणि सेंट मेरी क्रिश्चियन काॅन्व्हेंट अलाहाबाद येथुन झाले. या शिवाय एकोले इंटरनॅशनल, जिनेवा, एकोले नौवेल्ले, बेक्स आणि पुपिल्स ओन शाळा, पुणे आणि मुंबई येथुन देखील इंदिरा शिकल्या आहेत. पुढे शिकण्याकरता इंदिरा शांतिनिकेतन च्या विश्वभारती महाविद्यालयात गेल्या.

प्रथम भेटीत रविन्द्रनाथ टागोर यांनी त्यांचे नाव प्रियदर्शिनी असे ठेवले तेव्हांपासुन त्यांना इंदिरा प्रियदर्शिनी नेहरू म्हणुन ओळखल्या जाऊ लागले. एक वर्षानंतर आपल्या आईच्या आजारपणामुळे त्यांनी ते विश्वविद्यालय सोडले पुढे त्या युरोपला निघुन गेल्या. युरोप येथे असतांना इंदिराजींचे आरोग्य बिघडले होते कित्येकदा डाॅक्टर त्यांना पहाण्याकरता येत जात असत.

लवकर बरे होऊन पुन्हा आपल्या अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करण्याची त्यांची ईच्छा होती. नाजी आर्मी ज्या काळात युरोपला पराजित करत होती त्यावेळेला इंदिरा तेथे शिक्षण घेत होत्या.

इंदिराजींनी पोर्तुगालमधुन इंग्लंड ला जाण्याचा भरपुर प्रयत्न केला परंतु त्यांच्याजवळ 2 महिन्यांचेच स्टॅंडर्ड शिल्लक होते. परंतु 1941 ला अखेर त्या इंग्लंडला आल्याच आणि तेथुन आपले शिक्षण अर्धवट सोडुन त्या भारतात परतल्या पुढे त्यांच्या विश्वविद्यालयाने त्यांना सन्मानपुर्वक पदवी प्रदान केली. ग्रेट ब्रिटन ला राहात असतांना इंदिरा गांधी आपले भविष्यातील पति फिरोज गांधी यांना भेटल्या. त्यांची ओळख अलाहाबाद पासुन होती ते लंडन येथे अर्थशास्त्राचा अभ्यास करीत होते.

फिरोज गांधी जोरास्त्रियन पारशी परिवारातील होते. अलाहाबाद येथे या दोघांचा विवाह करण्यात आला. 1950 ला विवाह झाल्यानंतर इंदिरा गांधी पंतप्रधान होण्याच्या अभियानात वडिलांची वैय्यक्तिक सहाय्यक म्हणुन सेवा करू लागल्या. 1950 सालच्या अखेरपर्यंत इंदिरा गांधींनी कॉंग्रेस पार्टीची अध्यक्ष म्हणुन सेवा केली.

केरळ राज्य वेगळे करण्याचा देखील त्यांनी प्रयत्न केला परंतु 1959 ला सरकारने त्याला अस्विकृत केले. इंदिराजींचा हे करण्यामागे हा उद्देश होता की त्यांना एक साम्यवादी सरकार बनवायचे होते. 1964 साली वडिलांच्या मृत्युनंतर त्यांना राज्यसभेचा सदस्य म्हणुन नियुक्त करण्यात आले. पुढे त्या लाल बहादुर शास्त्रींच्या कॅबीनेट सदस्य झाल्या व माहिती अभियान मंत्री देखील बनल्या.

1966 साली शास्त्रीजींच्या मृत्युपश्चात कॉंग्रेस पार्टीने मोरारजी देसाईंच्या ऐवेजी इंदिरा गांधींना आपली नेता म्हणुन स्विकारले. कॉंग्रेस पार्टी चे अनुभवी व्यक्ती कामराज यांनी इंदिराजींच्या विजयाकरीता त्यांना भरपुर सहाय्य केले. इंदिरा गांधी एक देशप्रेमी होत्या, देशसेवा त्यांच्या रक्तातच होती. त्या नेहमी म्हणायच्या

“तुम्हाला धावपळीत स्थिर राहाणे आणि विश्रामावस्थेत क्रियाशिल राहाणे शिकायला हवे”

याचा अर्थ मनुष्याने कोणतेही कार्य करत असतांना सचेतन मेंदुने करायला हवे आयुष्यात क्रियाशिल असणे जेवढे आवश्यक आहे तेवढाच विश्राम देखील गरजेचा आहे जेणेकरून आपण आपल्या मेंदुला अधिक क्रियाशील ठेवु शकु.

इंदिरा गांधींच्या कार्यावर एक दृष्टीक्षेप –

1930 साली सविनय कायदेभंग आंदोलना दरम्यान कॉंग्रेस च्या स्वयंसेवकांना मदत करण्याकरता त्यांनी लहान मुलांची ’वानरसेना’ स्थापीत केली. 1942 मध्ये ’चले जाव’ आंदोलनात सहभाग घेतल्याने त्यांना कारागृहात जावे लागले. 1955 ला राष्ट्रीय कॉंग्रेस कार्यकारी सदस्य व 1959 ला राष्ट्रीय कॉंग्रेस अध्यक्षपदी त्यांची निवड झाली.

1964 मध्ये पंडित नेहरूंच्या निधनानंतर लाल बहाद्दुर शास्त्री भारताचे प्रधानमंत्री झाले. त्यांच्याच कार्यकाळात इंदिरा गांधी सुचना व नभोवाणी मंत्री झाल्या. 1966 ला लालबहाद्दुर शास्त्रीजींच्या निधनानंतर इंदिराजींची पंतप्रधानपदी निवड झाली. भारताच्या नकाशावर प्रथम महिला प्रधानमंत्री होण्याचा सन्मान मिळाला. 1969 साली कॉंग्रेस पार्टीत फुट पडल्याने जुन्या कॉंग्रेस नेत्यांच्या नेतृत्वात सिंडिकेट कॉंग्रेस आणि इंदिरा गांधींच्या नेतृत्वात इंडिकेट कॉंग्रेस अश्या दोन पाटर्यांचा जन्म झाला. याच वर्षी त्यांनी पुरोगामी आणि लोककल्याणकारी योजनांची अंमलबजावणी ताकदीने सुरू केली. देशातील चैदा मोठया बॅंकांचे राष्ट्रीयकरण केले आणि संस्थानिकांच्या संस्था रद्द करण्याचा निर्णय घेतला.

1971 साली इंदिराजींनी लोकसभा विसर्जीत करून लोकसभेच्या सहाय्याने पुर्व निवडणुकांची घोषणा केली. या निवडणुकांमधे त्यांनी ’गरीबी हटाव’ ही घोषणा दिली. या निवडणुकीत त्यांच्या पक्षाला बहुमताने विजय प्राप्त झाला. कॉंग्रेस पक्षातील सर्व सुत्र त्यांच्या हाती आली आणि त्या कॉंग्रेस च्या सर्वोच्च नेत्या बनल्या.

भारतावर वारंवार हल्ले करणाऱ्या पाकीस्तानातील पुर्व बंगाल मधल्या पिडीत लोकांना स्वतंत्र करण्याकरता सैन्य सहाय्य देऊन इंदिराजींनी भारतव्देष्टया पाकीस्तानाचे ’बांग्लादेश’ आणि पाकीस्तान असे दोन तुकडे केले. त्याआधी इंदिरा गांधींनी पाकीस्तान आणि अमेरिकेतील चांगल्या संबधांना लक्षात ठेवत मोठया चतुराईने 1971 साली सोव्हिएत युनियन सोबत वीस वर्षांचा ऐतिहासीक असा मैत्री आणि परस्पर सहयोग करार केला. त्यांच्या या असामान्य कामगिरीला लक्षात घेता राष्ट्रपतींनी त्यांचा 1971 ला ’भारतरत्न’ हा सर्वोच्च नागरी सन्मान देऊन गौरव केला.

1972 ला इंदिराजींनी पाकिस्तान समवेत व्दिपक्षीय ’शिमला करार’ करून आपल्या मुत्सद्देगिरीचे दर्शन घडविले. 1975 ला अलाहाबाद उच्च न्यायालयाने इंदिराजींच्या रायबरेली मतदार संघातुन लोकसभेवर निवडुन येण्याला अवैध ठरविले. इंदिरा गांधींनी 1975 साली आणीबाणी लागु केली. परंतु लोकशाहीवर पे्रम करणारी भारतिय जनता यामुळे नाराज झाली.

1977 च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये कॉंग्रेस हरली. स्वतः इंदिरा गांधींचा रायबरेली मतदार संघातुन पराजय झाला परिणामी जनता पक्ष विजयी ठरला परंतु त्या पक्षातील आणि सरकारमधील पार्टी घटकांमध्ये मतभेद असल्याने 1980 ला मुदतपुर्व झालेल्या निवडणुकांमध्ये कॉंग्रेसला दैदिप्यमान यश मिळाले व इंदिराजी पुन्हा एकदा प्रधानमंत्री झाल्या. 1982 साली दिल्लीत नवव्या आशियाई स्पर्धांचे यशस्वीरित्या आयोजन करण्यात त्यांचे महत्वपुर्ण योगदान होते.

1983 ला न्यु दिल्लीत अलिप्तवादी राष्ट्र परिषदेचे सातवे शिखर सम्मेलन पार पडले या परिषदेत राष्ट्र आंदोलनाचे नेतृत्व इंदिरा गांधींकडे सोपविण्यात आले. पाकिस्तान ने चिडविल्यामुळे पंजाबातील शिख अतिरेक्यांनी पंजाबात स्वतंत्र ’खलिस्तान’ नावाचे राष्ट्र निर्माण केले त्यामुळे त्यांच्यावर नुकसानकारक कार्यवाही केली जात होती. शिख अतिरेक्यांनी अमृतसर मधील सुवर्ण मंदिरा सारख्या पवित्र ठिकाणी शस्त्रास्त्र ठेवली त्यामुळे इंदिरा गांधींनी सुवर्ण मंदिरात सैन्य पाठवले.

सैन्य कार्यवाही करून देशद्रोही अतिरेक्यांना मारावे लागले या घटनेमुळे शिख समुदायातील काही समाज दुखावला गेला परिणामी 31 ऑक्टोबर 1984 ला सतवंत सिंग आणि बेअंत सिंग या अंगरक्षकांनी इंदिराजींवर गोळया झाडुन त्यांची हत्या केली.

पुरस्कार: 1971 ला ’भारतरत्न’

वैशिष्टय:

• भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान
• भारतरत्न मिळणारी पहिली महिला

इंदिरा गांधीं चा मृत्यु – 

31 ऑक्टोबर 1984 रोजी त्यांचा मृत्यु झाला. “भारतीय नागरिकता एक उत्तम नागरिकता आहे जर एकाही नागरिकाकरता एखादे संकट निर्माण होते जरी ते एका समुदाय, जात, धर्म वा भाषा समुहावर असेल तर ते संकट आपल्या सर्वांकरीता आहे आणि सर्वात वाईट बाब ही की ही स्थिती आपल्या प्रतिष्ठेला कमीपणा आणते”

                                  ------//------